Daniel Ugarte: "Esa imaxe mítica que creamos os emigrados sobre a nosa terra de orixe era algo sobre o que quería escribir"

11/04/2020

  

Nado en Santiago de Compostela en 1981, Daniel Ugarte é licenciado en CC. Políticas e especialista en Dereito da Propiedade Intelectual. Desde 2007 reside en Bruxelas onde traballa como xestor de programas europeos na Axencia Europea para as Pequenas e Medianas Empresas (EASME). Membro da Asociación Couto Mixto de Bruxelas, Daniel Ugarte é un dos responsables da organización de eventos que teñen como obxectivo presentar a cultura galega contemporánea  na capital belga. En 2019, publicou a súa primeira novela, “O coala” (Edicións do Peirao).

 

Texto: Biografía do autor en Biosbardía

Fotografías: Cedidas polo autor.

- Cal é o xerme de O Coala (Do Peirao, 2019)?

 

Na novela hai dúas historias e cada unha ten unha orixe diferente.

Por unha banda, esta a historia do coala que aparece nun eucaliptal galego. É algo no que pensei hai xa moitos anos. Parecíame que podía dar nun relato de humor xeitoso. E non debín ser o único! Hai tempo tamén, Adega enviou unha nota de prensa nese sentido polo Día dos inocentes. O Faro de Vigo tragara a trola. Publicouna, e nos comentarios do xornal xerouse un debate pavero sobre os que estaban a favor ou en contra do repoboamento de coalas en Galicia. 

Contodo, a historia principal é a da familia galesa que se instala en Santiago. Thomas, o pai, é falante de galés e é nesa lingua na que educa o seu fillo, mesmo en Galicia. A orixe desta idea foi a reflexión dunha parella amiga que, coma min, educa o seu fillo en galego pese a residir en Bruxelas. Eles dixeran que pensaban estar criando o seu cativo nunha mentira. Dicíanlle ao neno que o idioma que falaban na casa era a lingua dos galegos. Porén, cando volvían de ferias a Galicia, case ninguén lle falaba ao rapaz nese idioma. Esa imaxe mítica que creamos os emigrados sobre a nosa terra de orixe era algo sobre o que quería escribir. Iso si, quería camuflar algo a reflexión. Foi por iso que non usei como eixe un galego emigrado, senón un estranxeiro que puidese sufrir unha situación semellante (o galés a respecto do inglés) e que viñese vivir a Galicia. Hai unha frase na novela que se refire a iso. Os galegos sempre falan de como senten "morriña" cando se encontran no estranxeiro. Pero penso que nunca escoitara falar de Galicia como dun lugar no que calmar as saudades doutras terras.

 

- A historia reflexiona en parte sobre o feito da reacción da poboación cando a súa propia realidade cotiá sufre un proceso de extrañamento. Sen dúbida algo moi propio destes tempos que vivimos…

 

Gústame a literatura que aborda temas serios desde o humor. Tamén era un formato no que me sentía cómodo escribindo, o que é moi importante para un autor novel. Pensei que resultaría atractivo contrapoñer algo que en Galicia moitos odian, os eucaliptos, con algo que a todo o mundo lle resulta fermoso. Hai algo máis riquiño que un coala? O interesante é que non podes ter só a cousa a priori positiva. Vai necesariamente coa outra. Creo que o mundo é moi complexo e as historias de bos e malos non adoitan convencerme. Sempre que alguén me di que leu O Coala pregúntolle se considera que a historia acaba ben ou mal (no sentido de se é ou non socialmente desexábel). Para min é importante que a xente teña opinións diferentes ante esa pregunta.

 

- Se tivese que definir a personaxe de Thomas Reed en poucas palabras. Cales serían?

 

Thomas é un nacionalista galés bastante pragmático. Tanto, que non ten problema en traballar facendo unha cousa que detesta, aprenderlle a lingua inglesa a outros. É tamén  alguén moi observador, que prefire falar dos demais a contar moito sobre si mesmo. Foi por iso que o escollín como narrador. Contodo, diría que a protagonista de O Coala é a súa parella, Lizzy.

 

- Como definiría o seu proceso creativo como autor?

 

Sempre tiven a capacidade de pensar nas miñas cousas mentres fago tarefas da vida cotiá. Moitas dos capítulos de O Coala ocorréronseme cando facía cousas nada literarias. Por exemplo, a historia das cebras xurdiu porque nun dos parques infantís aos que vou cos nenos hai unha cebra de madeira. Logo é simplemente cuestión de atopar tempo de levalo á pantalla, co google, a wikipedia e o dicionario da RAG sempre abertos. 

A outra cousa que penso define o meu proceso autorial é que gusto de dar a ler o que vou escribindo a xente de confianza, para saber que é o que non vai como debera. En O Coala, por exemplo, os cinco ou seis primeiros capítulos tiven que rescribilos case enteiros, porque unha boa amiga mos masacrou. E o resultado foi claramente mellor.

 

- Esta é a súa primeira novela publicada. Como viviu o proceso de publicación?

 

Non só foi a primeira novela. O certo é que non escribira nada literario desde a adolescencia, co cal o meu coñecemento do mundo editorial era nulo. O primeiro que fixen foi presentar O Coala a un premio literario apoiado por unha editorial (o Viadutos). Pensaba que se lle enviaba o mecanoscrito directamente a Galaxia ou a Xerais, non o ían ler. Como nin gañei, nin a esa editorial lle interesou, probei con Do Peirao e, debo admitir, a experiencia non puido ser mellor. Estarei sempre agradecido a Borja F. Caamaño. Fixo un traballo magnífico co meu libro. Recomendo Do Peirao a calquera autor novel interesado en ter o seu traballo nos andeis das librarías galegas. Ocúpanse de todo. Ti só tés que preocuparte deescribir e, moi importante, de darlle publicidade á obra.

 

Fotografías do escaparate e presentación na libraría Os mundos de Carlota. 

 

 

- Inevitable é tamén comentar que de cada libro de O Coala que se vende, un euro é para as Brigadas Deseucaliptizadoras…

 

Cando un autor descoñecido publica nunha editorial pequena cómpre pensar en xeitos diferentes de darlle visibilidade á obra, non? Nos agradeementos da novela comprometinme cos lectores VIP (aqueles que mercaron o libro na campaña de pre-venda) a eliminar algúns eucaliptos dos montes galegos. Foi por iso que contactei co Joam Evans e lle propuxen a colaboración. Penso que Verdegaia fai un traballo fantástico coas Brigadas. O que a min máis me convence da iniciativa é que é moi efectiva sen caer na coercitividade. Non é simple obrigar a un particular ou a unha comunidade de montes a mudar eucaliptos por especies que teñen unha comercialización dubidosa. Mais se son os propietarios deses terreos os que queren sair do monocultivo para pasta de papel, a sociedade civil debe facilitarlles a tarefa tanto como sexa posíbel. Mellor non agardar pola Xunta, non vaia ser que os propietarios cambien de opinión entretanto.

 

 Xustino no tren camiño da Feira do Libro de Vigo. 

 

 

- Agora mesmo participa no torneo de Duelistas de Biosbardía. Unha iniciativa xenial, mais quizá moi intensa polo traballo constante que supón. Como valora ata o momento a experiencia?

 

Moi divertida, a verdade. No inicio dubidei se participar porque non sabía se daría o nivel. Nunca escribira relatos tan curtos. Porén, a miña primeira historia, O oso Bilardo, tivo moi boa acollida e, durante uns días, crinme unha mestura de Saramago e Tolstoi. Co segundo relato chegaron as críticas e aí deime de conta do grande reto que supoñen este tipo de concursos. Non é tanto a necesidade de escribir rápido (na fin é apenas unha folla), senón o feito de expor o teu traballo á opinión dos outros. Cando presentas unha obra a un premio literario, só recebes comentarios se gañas. No Biosbardia, mesmo se os outros concursantes adoitan ser cordiais nas súas críticas, ler que tal cousa falla, que o título non convence, ou que o que na túa cabeza era xenial, a outros lles parece mediocre, é complicado de asumir. Mais opino que é tamén moi necesario. Axúdache a mellorar e báixache os fumes. Ideal para escritores!

 

- Se tivese que recomendar algúns títulos en galego. Cales serían?

 

Vou mencionar apenas autores vivos, a ver se teño a sorte de que algún lea a entrevista e me convide a un café. Comezo por catro clásicos: A nosa cinza de Xavier Alcalá, Grupo Abeliano de Cid Cabido, Herba Moura de Teresa Moure e A praia dos afogados de Domingo Villar. Tamei adorei Os Kowa de Xavier Queipo, O globo de Shakespeare de Jaureguizar, Organoloxía de Eva Moreda e, dos últimos publicados, o Carrusel de Berta Dávila e o Rueiro da Cidade Escura de Patricia Janeiro. Dentro da coleción de Do Peirao, recomendo especialmente Que vén Kokolka de Rubén Anido e Siradella de Diego Casal.

Finalmente animo a subscribirse a algunha das editoriais galegas especializadas en tradución, Rinoceronte, Hugin e Munin ou Irmáns Cartoné. Fan un traballo magnífico e a min, persoalmente, axúdanme a mellorar o meu coñecemento do idioma. 

 

- Para rematar. Ten algún proxecto literario en marcha ou finalizado do que poida adiantarnos algo?

 

Teño! Vai mediado, así que conto con poder publicalo en 2021. A idea é presentalo a algún dos premios literarios dese ano, mais se Francisco Castro ou Fran Alonso están interesados nel, é só falar. Pola miña parte, comprométome a non facerlles perder cartos. Nesta ocasión estou a usar a Clara do Roxo como revisora crítica e penso que o resultado está sendo moi bo. Honestamente, penso que a editorial que aposte por el case vai poder imprimir o mecanoscrito. Para esta segunda obra mudei a escea da terra de orixe á terra de acollida, así que estou facéndoo traducir a francés, xa que me gustaría poder publicalo tamén en Bélxica. Vamos, que levarían unha obra de calidade xa editada e sen custe de tradución. Todo vantaxes!

 

  

 

Share on Facebook
Share on Twitter
Please reload

I'm busy working on my blog posts. Watch this space!

Please reload

Please reload

Soy un párrafo. Haz clic aquí para agregar tu propio texto y edítame. Es muy sencillo.

Goodreads
  • Black Facebook Icon
  • Black Twitter Icon
  • Black Instagram Icon

Versos do día

Suscríbete
Sígueme

Chegamos á cidade a través das pontes pero o noso destino non era río. Levabamos con nós a cativa
para amosarlle o bambear

dos encadeamentos que só relocen no maxín. Ás veces creamos
para crer.

Chegamos á cidade a través das pontes cos pés luxados e as linguas
en equilibrio.
Quitamos os zapatos brancos

de charol. Chegamos. Marchamos. Prometemos non volver.

Poema de Tamara Andrés, en Bosque vermello (Positivas, 2019)

David González Domínguez

Contacto : palabradegatsby@gmail.com